Zbornik radova

ZNAČAJ JUSTINIJANOVOG KODIFIKATORSKOG RADA U OBLASTI BRAČNIH ODNOSA

Ceo text rada:

Preuzimanje rada u pdf formatu

Zbornik radova Pravnog fakulteta, Novi Sad

2011, vol. XLV, br. 1, str. 327–346

jezik rada: srpski

Originalni naučni rad

udk: 347.62(37)

doi: 10.5937/zrpfns45-0016

Autor:

Dr Nataša Deretić, docent

Univerzitet u Novom Sadu

Pravni fakultet u Novom Sadu

Sažetak:

Ovaj rad osvetljava ulogu imperatora Justinijana, koji dovršivši rad svojih prethodnika (Gregorijanov, Hermogenijanov i Teodosijev kodeks...), kodifikuje celokupno rimsko pravo u zbirci koja je poznata kao Justinijanova kodifikacija. Naravno, kada govorimo o Justinijanu, imamo na umu Tribonijana i članove njegovog tima koji su zaslužni za nastanak navedenog „najvećeg kodifikatorskog dela u vremenu antike, a možda i u istoriji prava uopšte“.2 Kodifikovanjem i reformisanjem bračnog zakonodavstva uneto je niz novina u porodične, odnosno bračne odnose: kognatsko (krvno) srodstvo konačno potiskuje agnatsko srodstvo i postaje važna prepreka za zaključenje braka; šef porodice više nema „pravo života i smrti“ ( ius vitae ac necis) nad članovima svoje porodice, ukinuta je većina paganskih obreda pri zaključenju braka kao i mnoge bračne smetnje koje su se ticale zabrane zaključenja braka između pojedinih pripadnika najviših staleža i osoba „niskog ranga“ (feminae adiectae), ukinute su i zabrane koje su se ticala „neženja“ i „onih bez dece“, a koje su bile uvedene još Avgustovim kadukarnim zakonima.
Rimsko zakonodavstvo Justinijanovog doba nije insistiralo ni na kakvim formalnostima prilikom zaključenja braka; tražilo se samo da uzajamna saglasnost mladoženje i neveste bude jasno izražena pred nadležnim državnim organom i nakon toga zaključivao se brak. Justinijanovom zaslugom zaživelo je shvatanje da je brak ugovor posebne vrste sa jasno izraženom namerom da se ta veza smatra brakom jer „saglasnost bračnih drugova čini brak“ (consensus facit nuptias) – govorili su Rimljani. Justinijan nastavlja politiku svojih prethodnika ka učvršćivanju braka i porodice i ozdravljenju potpuno poljuljanog porodičnog i društvenog morala. Pod uticajem hrišćanstva (koje se početkom prvog veka n.e. počelo širiti preko robova i siromašnijeg sloja ljudi) i sve izrazitije moralne čistoće koju ono propoveda, kao i pod uticajem drugih (političkih) razloga, uvode se neke nove bračne zabrane, a neke od postojećih zabrana bivaju sasvim ukinute. Hrišćanstvo je izmenilo rimsko shvatanje braka kao ugovora, svojom doktrinom o braku kao ugovoru i „svetoj tajni“.
U Justinijanovo doba, iako je brak uveliko pod uticajem hrišćanske vere – ne traži se crkveni blagoslov za zaključenje braka. Crkveni blagoslov će uvesti tek Lav Mudri u IX veku za Istočno Rimsko Carstvo. Brak je po Justinijanu „veza muža i žene koja sadrži trajnu životnu zajednicu“. Postupak i radnje koje prate zaključenje braka – veridba, miraz, predbračni poklon, ženidbeni ugovor (instrimentum dotale, za lica iz viših staleža) sadržane su u odredbama Institucija, Digesta, Kodeksa i Novela i iste će biti analizirane u ovom radu.

Ključne reči:

rimski brak, uslovi za zaključenje braka, ukidanje pojedinih bračnih smetnji, forma braka, sponsalia, bračna davanja u vezi sa zaključenjem braka (dos, donatio ante nuptias).

 

Pretraga